Markamı Bir Başkasına Devretmek veya Kiralamak İstiyorum: Marka Devri ve Lisanslama Nasıl Yapılır?

Markanızı büyütmek için bir yatırımcıya devretmek, farklı bir şehirde franchise vermek ya da sadece belirli bir ürün grubunda başka bir işletmenin kullanmasına izin vermek isteyebilirsiniz. Bu yazı, marka devri ile marka lisanslaması arasındaki farkı, her iki yolun nasıl yürütüldüğünü ve Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) sicilinde bu işlemlerin nasıl kayıt altına alındığını adım adım anlatıyor.

Marka devri ve lisanslama, çoğu marka sahibinin kariyerinde en fazla bir kez karşılaştığı, ama yanlış yapıldığında telafisi zor sonuçlar doğurabilen işlemlerdir. Bu nedenle içerik boyunca hem sözleşme hem de sicile tescil aşamasında dikkat edilmesi gereken noktalara yer veriliyor.

Marka Devri Nedir, Lisanslama Nedir?

Marka devri, tescilli bir markanın tüm haklarının (mülkiyetinin) bir bedel karşılığında veya bedelsiz olarak başka bir kişi ya da şirkete tamamen aktarılmasıdır. Lisanslama ise markanın mülkiyeti devredilmeden, belirli bir süre ve şartlar dahilinde üçüncü bir kişiye kullanım hakkı verilmesidir.

Devirde marka sahipliği el değiştirir ve eski marka sahibinin o marka üzerinde artık hiçbir hakkı kalmaz. Lisanslamada ise marka hâlâ size (lisans verene) aittir; lisans alan taraf sadece sözleşmede belirtilen sınırlar içinde markayı kullanabilir. Bu temel fark, hangi yolu seçeceğinize karar verirken ilk bakılması gereken noktadır.

Marka Devri ile Lisanslama Arasındaki Fark Nedir?

Marka devri ile lisanslama arasındaki en temel fark, mülkiyetin el değiştirip değiştirmediğidir; devirde marka sahipliği kalıcı olarak karşı tarafa geçerken, lisanslamada marka sahibi siz kalmaya devam edersiniz ve sadece kullanım izni verirsiniz.

Pratikte, markasını büyütmek isteyen ama kontrolü elden bırakmak istemeyen işletmeler genellikle lisanslamayı; markadan tamamen çıkmak isteyen veya işini satan girişimciler ise devri tercih eder.

Markanızı Devretmeden Önce Bilmeniz Gerekenler

Markanızı devretmeden önce bilmeniz gereken en önemli nokta, devrin geri döndürülemez olduğu ve devir sonrası markanın ticari değerinden artık siz değil, yeni sahibinin faydalanacağıdır. Bu yüzden devir kararını vermeden önce markanın gerçek değerini ve devrin işletmenizin geri kalanına etkisini iyi değerlendirmek gerekir.

Markanız birden fazla sınıfta (Nice sınıflandırması) tescilliyse, devri tüm sınıflar için mi yoksa sadece bazı sınıflar için mi yapacağınıza da karar vermeniz gerekir. Kısmi devir mümkündür; örneğin bir marka hem giyim hem de gıda sektöründe tescilliyse, sadece giyim sınıfındaki hakları devredip gıda sınıfındaki hakları kendinizde tutabilirsiniz.

Tescilsiz bir marka kullanmanın risklerini daha önce ele aldığımız tescilsiz marka kullanmanın riskleri nelerdir yazımızda anlattığımız gibi, devir ve lisanslama işlemleri de ancak markanız usulüne uygun şekilde tescilliyse hukuken güvenli bir zeminde yürütülebilir.

Marka Devri Nasıl Yapılır? Adım Adım Süreç

Marka devri, tarafların bir devir sözleşmesi imzalaması, bu sözleşmenin gerekli belgelerle birlikte TÜRKPATENT'e sunulması ve devrin marka siciline işlenmesiyle tamamlanan bir süreçtir. Süreç doğru belgelerle yürütüldüğünde birkaç hafta içinde sonuçlanabilir.

1. Devir sözleşmesini hazırlayın. Taraflar, devredilecek markayı, kapsamını (tüm sınıflar mı, bazı sınıflar mı) ve devir bedelini açıkça belirten yazılı bir sözleşme imzalar.
2. Gerekli belgeleri toplayın. Marka tescil belgesi, taraflara ait kimlik/imza sirküleri bilgileri ve varsa vekaletname gibi belgeler hazırlanır.
3. TÜRKPATENT'e başvuru yapın. Devir talebi, ilgili belgelerle birlikte TÜRKPATENT'e sunulur ve devir harcı ödenir.
4. İnceleme sürecini takip edin. TÜRKPATENT, başvuruyu ve belgeleri usul yönünden inceler; eksiklik varsa tamamlanması istenir.
5. Sicile kayıt ve yayın. Devir onaylanınca marka sicilinde yeni sahip adına güncellenir ve durum Resmi Marka Bülteni'nde ilan edilir.

Lisanslama Türleri: Münhasır mı, Münhasır Olmayan mı?

Marka lisanslaması münhasır (inhisari) ve münhasır olmayan (basit) lisans olmak üzere iki ana türe ayrılır; münhasır lisansta marka sahibi dahi aynı hakkı bir başkasına veremezken, münhasır olmayan lisansta marka sahibi aynı anda birden fazla kişiye lisans verebilir.

Münhasır lisans genellikle bölgesel bayilik veya tek distribütörlük anlaşmalarında tercih edilir; çünkü lisans alan tarafa o bölgede veya alanda rekabetsiz bir kullanım güvencesi verir. Münhasır olmayan lisans ise, markanın aynı anda birden fazla üretici veya satıcı tarafından kullanılmasına izin vermek isteyen marka sahipleri için daha uygundur.

Devir veya Lisans Sözleşmesinde Nelere Dikkat Edilmeli?

Devir veya lisans sözleşmesinde en çok dikkat edilmesi gereken nokta, markanın kapsamının (hangi sınıflar, hangi ürün/hizmetler), süresinin, bedelinin ve tarafların yükümlülüklerinin açık ve tartışmaya yer bırakmayacak şekilde yazılmasıdır. Belirsiz bırakılan her madde, ileride bir anlaşmazlık kaynağına dönüşebilir.

Devir mi, Lisans mı? Hangisi Sizin İçin Daha Uygun?

Markanızdan tamamen ayrılmak, işinizi satmak veya farklı bir alana yönelmek istiyorsanız devir; markanın büyümesinden hâlâ pay almak, kontrolü elinizde tutmak ve düzenli gelir elde etmek istiyorsanız lisanslama sizin için daha uygun bir yoldur.

Franchise modeliyle büyümek isteyen işletmeler neredeyse her zaman lisanslamayı tercih eder; çünkü marka üzerindeki denetimi kaybetmeden, farklı şehir veya ülkelerde markanın kullanılmasına izin verebilirler. Buna karşın, işini tamamen bir yatırımcıya devretmek isteyen girişimciler için devir, daha net ve kesin bir çözüm sunar.

Sicile Kayıt Süreci Ne Kadar Sürer, Ücreti Nedir?

Marka devri veya lisans kaydının TÜRKPATENT sicilinde işlenmesi, başvurunun eksiksiz yapılması halinde genellikle birkaç hafta ile birkaç ay arasında sonuçlanır; süreç, TÜRKPATENT'in o dönemki iş yoğunluğuna ve belgelerin eksiksizliğine göre değişebilir.

Ücretler, TÜRKPATENT tarafından her yıl güncellenen resmi harç tarifesine göre belirlenir ve devredilecek marka sayısına, sınıf sayısına göre değişkenlik gösterebilir. Güncel harç tutarları ve başvuru için gereken belge listesi hakkında net bilgi almak için doğrudan bizimle iletişime geçmenizi öneririz.

Bu süreçte hak kaybı yaşamamak, marka yenileme sürelerini takip etmek kadar önemlidir. Yenileme sürelerini kaçırmanın sonuçlarını daha ayrıntılı öğrenmek isterseniz marka yenileme süresini kaçırırsanız ne olur yazımızı inceleyebilirsiniz; çünkü devir veya lisans sürecinde markanın yenileme tarihinin gözden kaçırılması sık karşılaşılan bir sorundur.

Sık Yapılan Hatalar

Marka devri ve lisanslamada en sık yapılan hata, işlemi yalnızca taraflar arasında imzalanan bir sözleşmeyle yeterli sayıp TÜRKPATENT siciline hiç bildirmemektir; bu durumda devir veya lisans, üçüncü kişilere karşı hukuken ileri sürülemeyebilir.

Bir diğer yaygın hata, logo veya marka görselinde değişiklik yapılmasına rağmen bu değişikliğin devir ya da lisans sözleşmesine yansıtılmamasıdır. Logo değişikliğinin marka tescilinin geçerliliğine etkisini merak ediyorsanız logo değişirse marka tescili geçerliliğini kaybeder mi yazımızda bu konuyu ayrıntılı ele aldık.

Ayrıca, aynı markanın farklı sektörlerde farklı kişiler tarafından kullanılabileceğini düşünüp lisans kapsamını sınıf bazında netleştirmemek de sık rastlanan bir eksikliktir; bu konuda aynı markayı farklı sektörde başkası kullanabilir mi yazımız, sınıf bazlı korumanın önemini açıklıyor.

Sık Sorulan Sorular